SCHRONY I MIEJSCA DORAŹNEGO SCHRONIENIA - EKSPERTYZY I OPINIE TECHNICZNE | WŁODARCZYK PROJEKT, SIERADZ

Schrony i miejsca doraźnego schronienia, obiekty zbiorowej ochrony – ekspertyzy i opinie techniczne, projekty budowlane adaptacji, remontu i modernizacji obiektów zbiorowej ochrony ludności – według nowych przepisów o Budowlach Ochronnych.

Ekspert Rzeczoznawca Budowlany Architekt Jarosław Włodarczyk Sieradz



A. Podstawa opracowania:



■ Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 listopada 2025 r./Dz.U.2025 poz. 1548 /,

w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania

■ Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. / Dz.U. 2025 poz. 235/,

■ Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r.

o ochronie ludności i obronie cywilnej/ Dz. U. 2024 poz. 1907 /



B. Zawartość opracowania:

• Definicje Budowli Ochronnych – Ekspertyzy i Opinie Techniczne.
• Wymogi prawne i techniczne dla Budowli Ochronnych.
• Ekspertyza Techniczna – ocena stanu technicznego schronu i ukrycia.
• Identyfikacja najczęstszych błędów, wad konstrukcyjnych, budowlanych i instalacyjnych Budowli Ochronnych.
• Modernizacja, Remont i Adaptacja Budowli Ochronnych do nowych, obowiązujących norm
• Obowiązki właściciela i użytkownika Budowli Ochronnej.
• Wnioski.

Czy istniejący schron lub miejsce ukrycia nadal spełnia obowiązujące normy i przepisy? Ekspertyza techniczna według nowych przepisów o budowlach ochronnych – to pytanie, które coraz częściej pojawia się wśród właścicieli i użytkowników starszych budynków, w których znajdują się schrony, piwnice adaptowane na potrzeby Obrony Cywilnej czy tzw. ukrycia.

W świetle najnowszego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 235), wiele z tych obiektów może wymagać gruntownej oceny technicznej. Czy obiekt, który uznawano za schron, faktycznie spełnia dziś nowe – zgodne z przepisami kryteria odporności?

W lutym 2025r i w listopadzie 2025r. pojawiły się nowe przepisy MSWiA. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jasno określiło, że wszystkie budowle ochronne – w tym dotychczasowe schrony i ukrycia – muszą spełniać nowe, precyzyjne wymagania dotyczące odporności na zagrożenia takie jak: fale uderzeniowe, promieniowanie gamma, skażenie chemiczne, pożar czy obciążenia zagruzowaniem. Do uznania obiektu za schron potrzebna jest Ekspertyza Budowlana wykonana przez uprawnionego Rzeczoznawcę Budowlanego. Sejm i Rząd podjął decyzję o uporządkowaniu i aktualizacji przepisów, które przez lata były już przestarzałe.

Rozporządzenie MSWiA z 21 lutego 2025r. jasno określa, jakie Warunki Techniczne musi spełnić obiekt, aby został formalnie uznany za budowlę ochronną.

W zależności od poziomu ochrony i przeznaczenia, Budowla Ochronna może otrzymać jedną z kategorii:

■ S-0 do S-3 (dla schronów)

lub

■ U-1 do U-3 (dla ukryć).

Wymagania dotyczą m.in.:

• Odporności na nadciśnienie od fali uderzeniowej (od 0,03 MPa do 0,3 MPa),
• Grubości i rodzaju konstrukcji ścian oraz stropów,
• Odporności ogniowej (min. EI 120),
• Zabezpieczeń przed promieniowaniem gamma (osłabienie co najmniej 100-krotne),
• Hermetyczności oraz obecności filtrowentylacji,
• Możliwości ewakuacji (ilość i lokalizacja wyjść).

Jakie ma to znaczenie dla właścicieli budynków?

Każdy dotychczasowy schron – publiczny, wspólnotowy czy zakładowy – powinien zostać oceniony pod kątem aktualnych wymagań. Do tej oceny wymagana jest Ekspertyza Techniczna Budowlana, której zadaniem jest szczegółowe określenie stanu technicznego obiektu, jego odporności mechanicznej, ogniowej, przeciwwybuchowej oraz ocena, czy możliwa jest jego adaptacja do aktualnych, obowiązujących przepisów.

Dla osób zarządzających nieruchomościami oznacza to konieczność podjęcia działań – od inwentaryzacji budowlanej, przez zlecenie ekspertyzy, aż po ewentualne prace modernizacyjne, remontowe i naprawcze.

Brak aktualnej oceny może skutkować nie tylko wykluczeniem obiektu z ewidencji budowli ochronnych, ale również brakiem możliwości realnej ochrony ludzi w sytuacjach zagrożenia.

Czy posiadany schron obecnie ochroni?

Czy wytrzyma falę uderzeniową, promieniowanie i pożar?

Jeśli nie ma pewności czy posiadany schron obecnie ochroni, czy wytrzyma falę uderzeniową, promieniowanie i pożar? – należy skonsultować się z Rzeczoznawcą Budowlanym i wykonać Ekspertyzę i ocenę techniczną zgodnie z najnowszymi przepisami Ustawy I Rozporządzeń o Budynkach Ochronnych.

1. Definicje Budowli Ochronnych – Ekspertyzy i Opinie Techniczne.

1.1. Budowle ochronne to szczególny rodzaj obiektów budowlanych lub ich części, których podstawową funkcją jest zapewnienie bezpieczeństwa ludzi w sytuacjach zagrożenia życia.

Budowle ochronne zaliczane są do obiektów spełniających wymogi zbiorowej ochrony przed środkami rażenia, skażeniami promieniotwórczymi i chemicznymi, w tym toksycznymi środkami przemysłowymi.

Poza zabezpieczeniem ludzi mogą być wykorzystane do ukrycia bądź zabezpieczenia przed zniszczeniem ruchomych dóbr kultury, szczególnie ważnej dokumentacji, cennej aparatury oraz zapasów żywności i leków.

Budowle ochronne winny być przygotowywane w okresie pokoju, mogą być oddane do użytku po określonym czasie od momentu wprowadzenia wyższych stanów gotowości obronnej kraju.

Mogą to być zarówno specjalnie zaprojektowane schrony, jak i odpowiednio przystosowane pomieszczenia w istniejących budynkach – najczęściej w piwnicach lub częściach podziemnych. Jednak nie każda piwnica nadaje się do tej roli. Obiekt musi spełniać ściśle określone wymagania odpornościowe, materiałowe i konstrukcyjne, zgodnie z aktualnymi przepisami prawa.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 235), budowle ochronne dzielą się na dwie główne kategorie:

■ Schrony,

■ Ukrycia,

Różnica między nimi wynika z zakresu ochrony, jaką zapewniają oraz wymagań technicznych, które muszą spełnić.

Schrony to budowle zapewniające pełną ochronę przed oddziaływaniem środków rażenia – takich jak fala uderzeniowa, promieniowanie, ogień czy skażenie chemiczne.

Ukrycia zapewniają podstawową ochronę – najczęściej przed odłamkami, zagruzowaniem czy warunkami pogodowymi, ale bez gwarancji bezpieczeństwa w przypadku eksplozji lub skażeń środowiskowych.

Rozporządzenie wprowadza ściśle określoną klasyfikację.

1.2. Wyróżnia się następujące kategorie odporności budowli ochronnych:



■ Schron kategorii S‑1– schron mający funkcje ochronne zabezpieczające przed:

a) oddziaływaniem skutków wybuchu wywołującego na powierzchni terenu maksymalne nadciśnienie fali padającej (Pso) o wartości co najmniej 100 kPa i czasie trwania fazy nadciśnienia (t+) 100 ms lub obciążenie quasi‑statyczne o wartości co najmniej 100 kN/m2 oddziałujące na płaszczyznę ochrony,

b) wstrząsem oddziałującym na konstrukcję i przekazanym na wyposażenie o wartości co najmniej 12,5 g, gdzie g oznacza wartość przyspieszenia ziemskiego,

c) obciążeniami spowodowanymi zagruzowaniem i spadającymi elementami konstrukcji najbliższego obiektu budowlanego na skrajną warstwę przegrody obiektu,

d) odłamkami amunicji, w tym bomb, pocisków i granatów, oraz ostrzałem z broni małokalibrowej,

e) promieniowaniem przenikliwym gamma z opadu promieniotwórczego, przy zapewnieniu co najmniej 1000‑krotnego osłabienia promieniowania przenikliwego gamma,

f) oddziaływaniem pożaru w obrębie budynku, w którym usytuowano schron, oraz długotrwałych pożarów w rejonie lokalizacji schronu,

g) skażeniem środowiska wewnętrznego w budowli na skutek działania środków biologicznych, chemicznych lub promieniotwórczych poza schronem,

h) oddziaływaniem dynamicznym obliczeniowego czynnika rażenia przy założonej odległości jego działania, jeżeli takie wymaganie określono w stosunku do budowli ochronnej;

■ Schron kategorii S‑2 – schron podziemny mający funkcje ochronne określone dla schronu kategorii S‑1, a ponadto mający funkcje ochronne zabezpieczające przed:

a) oddziaływaniem skutków wybuchu wywołującego na powierzchni terenu maksymalne nadciśnienie fali padającej (Pso) o wartości co najmniej 200 kPa i czasie trwania fazy nadciśnienia (t+) 150 ms lub obciążenie quasi‑statyczne o wartości co najmniej 200 kN/m2 oddziałujące na płaszczyznę ochrony,

b) promieniowaniem przenikliwym gamma z opadu promieniotwórczego, przy zapewnieniu co najmniej 1500‑krotnego osłabienia promieniowania przenikliwego gamma;

■ Schron kategorii S‑3 – schron podziemny mający funkcje ochronne określone dla schronu kategorii S‑2, a ponadto mający funkcje ochronne zabezpieczające przed oddziaływaniem skutków wybuchu wywołującego na powierzchni terenu maksymalne nadciśnienie fali padającej (Pso) o wartości co najmniej 300 kPa i czasie trwania fazy nadciśnienia (t+) 200 ms lub obciążenie quasi‑statyczne o wartości co najmniej 300 kN/m2 oddziałujące na płaszczyznę ochrony.



■ Ukrycie kategorii U‑1 – mające funkcje ochronne zabezpieczające przed:

a) obciążeniami spowodowanymi zagruzowaniem oraz spadającymi elementami konstrukcji i wyposażenia obiektu budowlanego,

b) odłamkami amunicji, w tym bomb, pocisków i granatów, oraz ostrzałem z broni małokalibrowej;

■ Ukrycie kategorii U‑2 – spełniające wymagania określone dla ukrycia kategorii U‑1,

a ponadto zabezpieczające przed promieniowaniem przenikliwym gamma z opadu promieniotwórczego, przy zapewnieniu co najmniej 100‑krotnego osłabienia promieniowania przenikliwego gamma;

■ Ukrycie kategorii U‑3 – spełniające wymagania określone dla ukrycia kategorii U‑2,

a ponadto zabezpieczające przed:

a) oddziaływaniem skutków wybuchu wywołującego na powierzchni terenu maksymalne nadciśnienie fali padającej (Pso) o wartości co najmniej 60 kPa i czasie trwania fazy nadciśnienia (t+) 50 ms lub obciążenie quasi‑statyczne o wartości co najmniej 60 kN/m2 oddziałujące na płaszczyznę ochrony,

b) oddziaływaniem dynamicznym obliczeniowego czynnika rażenia przy założonej odległości jego działania, jeżeli takie wymaganie określono w stosunku do budowli ochronnej;

Taka klasyfikacja pozwala lepiej określić funkcję obiektu oraz dobrać adekwatne środki oceny i modernizacji budowli.

Ważne jest jednak, by każdy obiekt, który ma być uznany za Budowlę Ochronną, przeszedł formalną, pozytywną ocenę techniczną przeprowadzoną przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia techniczne.

Ekspert, Rzeczoznawca Budowlany posiadający uprawnienia zgodne z przepisami Prawa Budowlanego jest osobą uprawnioną do sporządzenia Opinii lub Ekspertyzy Technicznej potwierdzającej zgodność Budowli Ochronnej z wymaganiami Rozporządzenia MSWiA.

Zadaniem Eksperta, Rzeczoznawcy Budowlanego jest szczegółowa analiza m.in.:

• grubości i rodzaju materiałów konstrukcyjnych (beton, cegła, stal),
• odporności ogniowej i mechanicznej,
• możliwości przenoszenia obciążeń od zagruzowania,
• hermetyczności pomieszczeń i instalacji filtrowentylacyjnych,
• układu ewakuacyjnego i lokalizacji wyjść zapasowych,
• odporności na falę uderzeniową i promieniowanie gamma,
• lokalizacji schronu lub miejsca ukrycia,

Na podstawie zebranych danych i obliczeń Rzeczoznawca Budowlany przypisuje obiektowi odpowiednią kategorię odporności (np. S-0 lub U-2) lub stwierdza brak możliwości uznania go za Budowlę Ochronną.

Taka ekspertyza staje się podstawą do dalszych decyzji – np. rejestracji w ewidencji budowli ochronnych, przeprowadzenia modernizacji lub wyłączenia z użytkowania.

Warto dodać, że w przypadku schronów i ukryć wybudowanych kilkadziesiąt lat temu, które powstawały według dawnych norm (np. według tzw. schronów kategorii P i A), nowe przepisy pozwalają – po spełnieniu obowiązujących Warunków Technicznych – na ich ponowną kwalifikację zgodnie z aktualną kategorią odporności (odpowiednio jako S-0 lub S-1).

Tylko rzetelnie ocenione i sprawdzone obiekty mogą zagwarantować ochronę w warunkach realnego zagrożenia – czy to w przypadku konfliktu zbrojnego, katastrofy przemysłowej, czy klęski żywiołowej.

Brak formalnej kwalifikacji budowli ochronnej może oznaczać nie tylko wykluczenie z ewidencji, ale również zagrożenie życia osób, które w niej przebywają.

2. Wymogi prawne i techniczne dla Budowli Ochronnych.

Wejście w życie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 235) oraz Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 listopada 2025 r./Dz.U.2025 poz. 1548 /,

w sprawie Warunków Technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania - to przełomowy moment dla administratorów nieruchomości, właścicieli Budowli Ochronnych, władz samorządowych oraz wszystkich osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ludności w sytuacjach zagrożenia.

Przepisy te wprowadzają konkretne, kryteria i warunki techniczne, które każda budowla ochronna musi spełniać, aby zostać formalnie zakwalifikowana jako schron lub ukrycie.

Przepisy te dotyczą nie tylko nowych inwestycji, ale również tzw. dotychczasowych budowli ochronnych, które były zbudowane i użytkowane przed wejściem w życie Ustawy o Ochronie Ludności i Obronie Cywilnej.

W praktyce oznacza to, że wiele schronów z lat PRL – zarówno w budynkach użyteczności publicznej, mieszkalnych, jak i przemysłowych – musi zostać zweryfikowanych pod kątem zgodności z aktualnymi wymaganiami.

Jakie są zmiany w obowiązujących przepisach?

2.1. Grubość ścian, izolacja i odporność na ostrzał.

Aby obiekt mógł zostać uznany za Budowlę Ochronną, jego ściany i stropy muszą zapewniać ochronę przed odłamkami amunicji oraz ostrzałem z broni małokalibrowej. Rozporządzenie określa dokładnie dopuszczalne konstrukcje:

• żelbet klasy C25/30 o grubości minimum 25 cm,
• stal o grubości co najmniej 3 cm,
• mur z cegły pełnej: minimum 38 cm,
• mur z bloczków silikatowych: minimum 36 cm.

W przypadku konstrukcji wielowarstwowych dopuszcza się obliczenie grubości ekwiwalentnej z wykorzystaniem współczynników redukcyjnych. Co ważne – budowle całkowicie zagłębione poniżej poziomu terenu mają możliwość spełnienia wymogów bez stosowania tak dużej grubości materiałów osłonowych.

2.2. Ochrona przed promieniowaniem gamma.

Jednym z najważniejszych aspektów ochrony ludności w sytuacjach skażeń jest osłabienie promieniowania gamma z opadu promieniotwórczego.

Rozporządzenie wymaga minimum 100-krotnego osłabienia promieniowania.

Osiąga się to m.in. poprzez odpowiednią grubość materiałów osłonowych:

• beton lub żelbet – minimum 40 cm,
• mur z cegły pełnej – 51 cm,
• stal – 12 cm,
• ołów – 5,2 cm,
• grunt nasypowy o gęstości min. 1600 kg/m³ – 60 cm.

Dodatkowo, drogi promieniowania (np. przez wejścia i otwory techniczne) muszą zawierać załamania lub osłony, które zapewnią dodatkowe tłumienie – np. dwa załamania pod kątem prostym lub odpowiednie drzwi hermetyczne.

2.3. Szczelność i hermetyczność konstrukcji.

Ochrona przed środkami chemicznymi, biologicznymi oraz promieniotwórczymi wymaga pełnej hermetyczności pomieszczeń ochronnych.

Budowla musi wytrzymywać nadciśnienie wewnętrzne na poziomie minimum 25 Pa. Wymagane są systemy uszczelnień otworów, specjalne przepusty i urządzenia blokujące przedostawanie się szkodliwych substancji do wnętrza.

2.4. Odporność na pożar i zagruzowanie.

W sytuacji pożaru zewnętrznego budowla musi przez minimum 2 godziny (EI 120) zachować odporność ogniową.

A także, przez 6 godzin temperatura wewnętrzna nie może przekroczyć 30°C, co wymaga zastosowania materiałów o wysokiej izolacyjności cieplnej.

Budowla musi także wytrzymać obciążenia wynikające z zawalenia konstrukcji powyżej – zgodnie z wysokością nadbudowy, np. co najmniej 10 kN/m² + dodatki za każdą dodatkową kondygnację.

2.5. Systemy filtrowentylacyjne.

Wszystkie budowle ochronne muszą być wyposażone w systemy filtrowentylacyjne umożliwiające przebywanie wewnątrz przez co najmniej 48 godzin w pełnej izolacji od atmosfery zewnętrznej. Systemy te muszą zawierać filtry HEPA, sorbenty, zawory przeciwwybuchowe i elementy umożliwiające nadciśnienie oraz kontrolę parametrów powietrza.

2.6. Kategorie odporności budowli ochronnej i ich funkcje

Na podstawie wykonanej ekspertyzy technicznej każdej budowli ochronnej przypisuje się kategorię odporności w przedziale od S-0 do S-3 (dla schronów) lub od U-1 do U-3 (dla ukryć).

Nowe przepisy pozwalają na rzetelną, techniczną klasyfikację wszystkich dotychczasowych obiektów. Wszystko musi być udokumentowane, przeliczone i sprawdzone przez Rzeczoznawcę Budowlanego.

Tylko wówczas budowla może zostać zakwalifikowana jako element realnej infrastruktury ochrony ludności.

3. Ekspertyza Techniczna – ocena stanu technicznego schronu i ukrycia.

Po wejściu w życie rozporządzenia MSWiA z 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 235), żaden schron ani ukrycie nie może być traktowane jako budowla ochronna wyłącznie na podstawie przeszłego przeznaczenia czy historycznego oznakowania.

Aby formalnie uznać obiekt za pełniący funkcję ochronną, niezbędna jest ekspertyza techniczna wykonana przez Rzeczoznawcę Budowlanego. To właśnie on weryfikuje, czy konstrukcja rzeczywiście spełnia wymogi określone przepisami – i w jakim zakresie.

Proces sporządzania takiej ekspertyzy to złożone działanie techniczne, które przebiega według ściśle określonej procedury. Wykonanie Ekspertyzy Technicznej schronu, ukrycia, która obejmuje działania.

3.1. Inwentaryzacja budowli

Rzeczoznawca Budowlany wykonuje szczegółowej inwentaryzację obiektu.

Obejmuje ona zarówno część architektoniczno-budowlaną, konstrukcyjną, jak i elementy instalacyjne oraz wykończeniowe.

Wykonywana jest dokumentacja fotograficzna, pomiary oraz analiza dostępu do dróg ewakuacyjnych, przepustów technicznych i wejść i wyjąć. Na tym etapie analizuje się także usytuowanie obiektu względem poziomu terenu (czy budowla znajduje się poniżej gruntu), ocenę strefy zagruzowania oraz rozmieszczenie elementów infrastruktury technicznej, takich jak systemy wentylacyjne czy drzwi ochronne, odległości od budynków sąsiednich i odległości od sieci uzbrojenia terenu.

3.2. Badania, pomiary wytrzymałościowe, pomiary szczelności i analiza materiałów

Następny etap to badania materiałowe i konstrukcyjne.

Rzeczoznawca Budowlany dokonuje pomiaru grubości ścian, stropów i warstw ochronnych, również przy użyciu specjalistycznych narzędzi nieniszczących, takich jak sklerometr, młotek Schmidta czy ultradźwięki. Kluczowe jest określenie rodzaju materiału (beton, cegła, stal, grunt) oraz jego klasy wytrzymałości. W przypadkach wątpliwych mogą być wymagane odwierty lub ekspertyzy laboratoryjne.

Sprawdza stan konstrukcji nośnej – pęknięcia, zawilgocenia, korozję elementów stalowych oraz szczelność pomieszczenia. Badaniu podlegają także drzwi, zamknięcia, zawory, filtry, a nawet instalacje elektryczne i zabezpieczenia ppoż.

3.3. Weryfikacja budowli i jej odporności na zagrożenia

Podstawowa część Ekspertyzy to ocena zgodności opiniowanej budowli z wymaganiami ochronnymi opisanymi Ustawy i Rozporządzeń.

Rzeczoznawca Budowlany dokonuje obliczeń lub opiera się na danych producenta i analizie konstrukcji, by sprawdzić, czy budowla spełnia wymogi w zakresie:

• obciążenia od wiatru (≥ 2 kPa),
• odporności na ostrzał i odłamki (grubości i materiały osłonowe),
• nośności konstrukcji na zagruzowanie (od 10 kN/m² wzwyż),
• odporności na promieniowanie gamma (100-krotne osłabienie),
• hermetyczności i nadciśnienia (≥ 25 Pa),
• ochrony przed ogniem (EI ≥ 120 min i nieprzekroczenie 30°C),
• reakcji na falę uderzeniową wybuchu (ciśnienia od 0,03 MPa do 0,3 MPa),
• ochrony przed skażeniami CBRN (wraz z działającym systemem filtrowentylacyjnym).

W razie potrzeby wykonuje się symulacje obciążeń, obliczenia nośności oraz weryfikację wytrzymałości poszczególnych elementów. Często analizowane są również książki obiektu budowlanego, protokoły przeglądów okresowych, dokumenty eksploatacyjne obiektu, dokumentacja archiwalna oraz ewentualne wcześniejsze naprawy lub modernizacje.

3.4. Klasyfikacja odporności – przypisanie kategorii S lub U.

Na podstawie wyników technicznych rzeczoznawca dokonuje formalnej kwalifikacji budowli ochronnej. Przypisuje jej kategorię odporności, zgodnie z §13 rozporządzenia:

• S-0 do S-3 – dla schronów o rosnącej odporności na falę uderzeniową,
• U-1 do U-3 – dla ukryć o podstawowej ochronie (wiatr, odłamki, pożar).

Jeśli obiekt nie spełnia żadnych z wymaganych parametrów, może zostać uznany za nienadający się do funkcji ochronnej lub wymagać modernizacji i ponownej weryfikacji po wykonaniu prac budowlanych.

3.5. Dokumentacja końcowa – co zawiera Raport Rzeczoznawcy Budowlanego?

Efektem końcowym jest pisemna Ekspertyza Techniczna, zawierająca min:

• opis obiektu i jego lokalizacji,
• inwentaryzację konstrukcji i materiałów,
• wyniki pomiarów i analiz odporności,
• symulacje, obliczenia techniczne i zdjęcia,
• ocenę poziomu ochrony oraz przypisaną kategorię odporności,
• zalecenia – czy budowla spełnia normy, czy wymaga modernizacji,
• podpis i uprawnienia rzeczoznawcy budowlanego,

Taki dokument ma moc dowodową – może być przedkładany władzom lokalnym, służbom zarządzania kryzysowego, a także wykorzystany jako podstawa do dalszych działań remontowych, adaptacyjnych lub inwestycyjnych. Ekspertyza Techniczna to szczegółowa ocena, która decyduje o tym, czy Budowla Ochronna zapewni ludziom bezpieczeństwo w sytuacji ekstremalnej i zagrożenia.

4. Identyfikacja najczęstszych błędów, wad konstrukcyjnych, budowlanych i instalacyjnych Budowli Ochronnych.

Wielu właścicieli budynków z lat 60., 70. czy 80. żyje w przekonaniu, że znajdujące się w ich piwnicach pomieszczenia oznaczone jako „schrony” automatycznie spełniają funkcje ochronne. Niestety, w świetle aktualnych przepisów, zwłaszcza po wejściu w życie rozporządzenia MSWiA z 21 lutego 2025 r., takie założenie często okazuje się błędne. Rzeczoznawcy Budowlani, dokonując technicznej oceny budowli, coraz częściej identyfikują powtarzalne błędy i niedopasowania konstrukcyjne, które uniemożliwiają zaklasyfikowanie obiektu jako schronu lub ukrycia. Jakie są najczęstsze problemy i jakie mają konsekwencje? Oto przegląd najważniejszych niezgodności.

4.1. Zbyt cienkie ściany i stropy z betonu

Jednym z podstawowych kryteriów kwalifikacyjnych dla schronów są odpowiednie grubości elementów konstrukcyjnych.

Zgodnie z załącznikami do rozporządzenia, ściany schronów powinny posiadać grubość od 40 cm do nawet 100 cm w zależności od kategorii odporności (S-0 do S-3) i poziomu zabezpieczenia przed falą uderzeniową oraz zagruzowaniem.

Tymczasem wiele budowli, które uchodzą za schrony, posiada ściany o grubości zaledwie 25–30 cm, często wykonane z betonu klasy B15 lub niższej. Taki obiekt nie spełnia żadnych norm odpornościowych i może ulec zniszczeniu już przy minimalnym oddziaływaniu dynamicznym.

4.2. Brak wentylacji hermetycznej i filtrów

Kolejnym kardynalnym błędem jest brak układu filtrowentylacyjnego, który umożliwia doprowadzanie powietrza do wnętrza obiektu z jednoczesnym filtrowaniem skażeń biologicznych, chemicznych i promieniotwórczych (CBRN).

Rozporządzenie wymaga zastosowania systemów umożliwiających utrzymanie nadciśnienia na poziomie min. 25 Pa, a także szybkiej zmiany trybu pracy z czerpania na obieg zamknięty. W wielu przypadkach takie systemy w starych obiektach nie istnieją, są zdemontowane lub mają wyłącznie funkcję grawitacyjną – co oznacza, że obiekt nie może pełnić funkcji ochronnej w przypadku ataku lub skażenia.

4.3. Drzwi bez odporności na falę uderzeniową i pożar

Wejścia do schronów to jeden z kluczowych elementów ich ochrony. Wymagane są drzwi ochronne z atestemo klasie odporności na falę uderzeniową (od 0,03 MPa do 0,3 MPa) oraz odporności ogniowej na poziomie minimum EI120.

4.4. Przestarzałe instalacje elektryczne i brak niezależnych źródeł zasilania

Wiele schronów posiada przestarzałe lub niesprawne instalacje elektryczne, nieprzystosowane do pracy w warunkach izolacji.

Zgodnie z rozporządzeniem, budowla ochronna powinna posiadać zapasowe źródło zasilania (np. agregat, akumulatorowy UPS), pozwalające na podtrzymanie działania systemów wentylacyjnych, oświetlenia i sygnalizacji przez co najmniej kilka godzin.

Brak takiego rozwiązania wyklucza możliwość przebywania ludzi w obiekcie w czasie awarii zasilania lub w trakcie zagrożenia.

4.5. Nieszczelności i brak hermetyzacji

Wymóg hermetyczności schronu to nie tylko kwestia izolacji powietrza – to warunek podstawowy przy skażeniu atmosfery. Niestety, liczne obiekty mają nieszczelne przepusty techniczne, niedomknięcia w stolarce drzwiowej, nieuszczelnione przewody wentylacyjne, brak zatyczek i zaworów zamykających. Każda z tych usterek eliminuje obiekt z kategorii ochronnej.

Dla Rzeczoznawcy Budowlanego to sygnał, że obiekt wymaga gruntownej modernizacji lub nie może być uznany za ochronny.

4.6. Zbyt mała głębokość posadowienia i ekspozycja na zagruzowanie

W przypadku ukryć (kategorie U-1 do U-3), dopuszczalne są uproszczone formy zabezpieczeń, ale i one muszą spełniać podstawowe warunki.

Tymczasem wiele budowli ochronnych znajduje się tuż pod poziomem terenu lub nawet powyżej gruntu, co znacząco obniża ich odporność na odłamki i zagruzowanie.

Brak stropów o odpowiedniej nośności (≥ 10 kN/m²) skutkuje automatycznym odrzuceniem wniosku o zaklasyfikowanie takiej budowli jako ochronnej.

4.7. Skutki braku modernizacji – budowla traci status ochronny

Niezgodności wykazane w trakcie Ekspertyzy Technicznej prowadzą do formalnej decyzji Rzeczoznawcy: obiekt nie może zostać uznany za budowlę ochronną.

W praktyce oznacza to brak wpisu do ewidencji obiektów ochrony ludności, niemożność wskazania go jako miejsca schronienia w planach zarządzania kryzysowego i brak podstaw do dofinansowania z programów modernizacyjnych.

Co więcej, w razie sytuacji kryzysowej – zarówno militarnej, jak i cywilnej (np. skażenia chemiczne) – użytkownicy takiego obiektu nie będą chronieni zgodnie z minimalnymi standardami bezpieczeństwa.

Dla właścicieli oznacza to również ryzyko odpowiedzialności cywilnej w przypadku dopuszczenia osób trzecich do przebywania w obiekcie niespełniającym wymagań ochronnych.

Podsumowanie:

Ekspertyza Techniczna pozwala wykryć te kluczowe niedopasowania, a ich usunięcie staje się często warunkiem koniecznym do uzyskania pozytywnej oceny.

W kolejnych częściach artykułu omówimy, jak wygląda modernizacja obiektów ochronnych oraz jakie są kroki prawne i formalne po uzyskaniu Ekspertyzy.

5. Modernizacja, Remont i Adaptacja Budowli Ochronnych do nowych, obowiązujących norm i przepisów prawa.

Po przeprowadzeniu Ekspertyzy Technicznej właściciele starszych obiektów stają przed istotnym pytaniem: czy warto modernizować istniejący schron, czy raczej budować nowy od podstaw? Budowle z lat 60., 70. i 80. XX wieku mogą mieć potencjał, ale często nie spełniają aktualnych przepisów określonych w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 235).

W tej części omówimy realne koszty adaptacji i wskażemy, kiedy inwestycja jest opłacalna.

5.1. Możliwości dostosowania obiektów z lat 60 - 90.

Wiele budynków posiada piwnice lub dawne schrony, które mają solidną strukturę żelbetową. To dobry punkt wyjścia do przeprowadzenia modernizacji, która może objąć:

• Wzmocnienie ścian i stropów – np. poprzez nadbeton, kotwy chemiczne lub dodatkowe płyty ochronne.
• Hermetyzację obiektu – uszczelnienie przepustów, montaż specjalnych klap, izolacje przeciwwilgociowe.
• Montaż systemów filtrowentylacyjnych – instalacja filtrów przeciwpyłowych i przeciwskażeniowych wraz z nadciśnieniem.
• Wymianę drzwi – na modele odporne na falę uderzeniową i ogień.
• Instalację zasilania awaryjnego – UPS, agregat lub system akumulatorów.

Adaptacja i modernizacja obiektu może być najbardziej opłacalna wtedy, gdy konstrukcja obiektu jest w dobrym stanie technicznym.

Ekspertyza Techniczna przeprowadzona przez Rzeczoznawcę Budowlanego może potwierdzić, że zakres prac dostosowawczych jest realny i ekonomicznie uzasadniony.

5.2. Kiedy lepiej zbudować od nowa?

W niektórych przypadkach adaptacja nie ma sensu – dotyczy to obiektów, które są:

• w złym stanie technicznym (zawilgocone, popękane, o niskiej nośności),
• zbudowane z materiałów nieodpornych na falę uderzeniową lub ogień,
• niemożliwe do uszczelnienia (np. z powodu nieszczelnych przejść instalacyjnych),
• niewłaściwie zlokalizowane lub zbyt płytko posadowione.

Budowa nowego schronu o powierzchni ok. 40–50 m² zgodnego z kategorią S-2 lub U-2 to koszt zaczynający się od 240 000 zł, a kończący nawet na kilkuset tysiącach zł w przypadku obiektów z pełnym wyposażeniem. Mimo wyższych kosztów początkowych, może to być rozwiązanie tańsze w długim okresie – zwłaszcza dla instytucji publicznych i obiektów wielorodzinnych.

Dlatego przed podjęciem decyzji kluczowe jest zamówienie rzetelnej Ekspertyzy Budowlanej, która jednoznacznie wskaże, czy inwestycja w modernizację ma sens ekonomiczny i techniczny.

6. Obowiązki właściciela i użytkownika Budowli Ochronnej.

Po wejściu w życie Rozporządzenia MSWiA z 21 lutego 2025 r., obowiązek zapewnienia zgodności schronów i ukryć z nowymi kryteriami spoczywa głównie na właścicielach nieruchomości, zarządcach budynków oraz jednostkach samorządu terytorialnego. Dotyczy to zarówno obiektów publicznych, jak i prywatnych, w których wcześniej istniały pomieszczenia o funkcji ochronnej. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której obiekt nie zostanie ujęty w ewidencji budowli ochronnych, co ma znaczenie w kontekście systemu ochrony ludności. Oceny technicznej powinien dokonać Rzeczoznawca Budowlany z doświadczeniem oraz znajomością przepisów Ochrony Cywilnej.

7. Wnioski:

7.1. Bezpieczeństwo mieszkańców nie może opierać się na przypuszczeniach – musi wynikać z twardych danych, norm i materiałów konstrukcyjnych. W świetle nowych przepisów, tylko rzetelna Ekspertyza Techniczna może odpowiedzieć na pytanie, czy dany schron lub ukrycie rzeczywiście zapewni ochronę w sytuacji kryzysowej. To nie tylko kwestia zgodności z prawem – to świadome zarządzanie ryzykiem i odpowiedzialność za ludzi oraz majątek.

7.2. Mgr inż. Architekt Rzeczoznawca Budowlany Inspektor Nadzoru – Jarosław Włodarczyk - oferuje wykonanie specjalistycznych analiz i ekspertyz technicznych, które dotyczą zgodności budynków i budowli z wymaganiami ochronnymi – zgodnie z przepisami MSWiA z 2025r, mającymi na celu dostosowanie obiektów zbiorowej ochrony do współczesnych zagrożeń i adaptacji budynków oraz tworzenie budowli ochronnych.

Opinie i ekspertyzy techniczne z przeglądów Budowli Ochronnych wraz z zaleceniami, wnioskami i sposobami wykonania remontu i modernizacji budowli ochronnych - do remontu schronów i ukryć, również pod szkołami tzw. tysiąclatkami.

Dla Budowli Ochronnych - wykonujemy:

- Badania wytrzymałościowe,

- Odkrywki budowlane,

- Inwentaryzacje techniczne architektoniczno-budowlane i instalacyjne,

- Pomiary specjalistycznym sprzętem,

- Prace diagnostyczne,

- Opinie i Ekspertyzy Techniczne Budowli Ochronnych wraz z wnioskami i zaleceniami,

- Projekty budowlane remontu i modernizacji Budowli Ochronnych, schronów i ukryć,

- Przedmiary i Kosztorysy Inwestorskie,

- Analizy, projekty i dobory schronów gotowych, modułowych wraz dokumentacją techniczną,

Z uwagi na:

- bezpieczeństwo budynku,

- budowle ochronne,

- filtracje CBRN,

- modernizacje schronów,

- obronę cywilną,

- zastosowanie na falę uderzeniową,

- Rozporządzenie MSWiA z 2025r,

- Ustawę o Ochronie Ludności i Obronie Cywilnej – OLiOC,

- Przepisy Techniczno-Budowlane,

- zagrożenie zbiorowe ochrony przed współczesnymi zagrożeniami,

- adaptacje budynków i tworzenie urządzeń ochronnych,

- zagrożenie obiektów, które mogą wystąpić jako obiekty zbiorowej ochrony,

mgr inż. architekt

JAROSŁAW WŁODARCZYK

RZECZOZNAWCA BUDOWLANY

Decyzja nr 02/KKK/2013. Poz. 15/13/R/C.

Uprawnienia budowlane Nr 888/90.

Uprawnienia konserwatorskie Nr 9/94

do projektowania i kierowania robotami budowlanymi

bez ograniczeń w specjalności architektonicznej.

LO-0019, ŁOD/BO/0153/25,